انواع آلات موسیقی محمدصادق ابراهیمی لید: سهتار الکتریک توسط سلمان محمدی ابداع شده است. ثبت این ساز به سال ۸۸ برمیگردد. سهتار الکتریک اولین ساز الکترونیکی ایرانی محسوب میشود و در نمایشگاه سازهای ابداعی ایران، توسط استاد شجریان مورد آزمون و خطا قرار گرفت. اشاره: شاید کمتر فقیهی را بتوان یافت که علیرغم افتا دررابطهبا حکم استفاده از آلات موسیقی، آشنایی دقیقی با این آلات داشته باشد. امروزه و با گسترش موسیقی در سراسر دنیا، آلات موسیقی نیز انواع و اشکال جدیدی را به خود دیدهاند که آشنایی با آنها برای استنباط حکم فقهی، بسیار کارگشا و لازم است. در زیر گزارشی از انواع سازهای موسیقی، از نگاه شما میگذرد: موسیقی و ابزار و آلات آن یکی از ابداعات هنری بشر است که ریشه در تاریخ بسیار دور دارد. انسانهای اولیه نخستین کسانی هستند که به ساختن ابزار و آلات موسیقی دست یافتند. این ابزارها در اشکال اولیه خود، خیلی بسیط و ساده بود ولی بهمرورزمان و بهتدریج، پیچیدهتر و پیشرفتهتر شدهاند، بهطوریکه امروزه بیش از 130 ساز مختلف در جهان موجود است که هر کدام در دنیای موسیقی حرفی برای گفتن دارند. برای دستهبندی این ابزارها و آلات تولید صداهای آهنگین اهل موسیقی از معیارهای مختلفی استفاده کردهاند. طبق معیار مشهور و متداول میتوان تمامی انواع ابزار و آلات موسیقی را در یک دستهبندی کلی به چهار قسم تقسیم نمود: سازهای بادی، سازهای زهی، سازهای کوبهای و سازهای الکترونیکی. در ذیل این دستهبندیها را بهصورت اجمالی توضیح خواهیم داد. 1. سازهای بادی همانطور که از اسم سازهای بادی پیداست، این دسته از سازها از طریق جریان هوا تولید صدا میکنند. این مدل سازها ممکن است با هوای دمیده یا مکیده شده بهوسیله دهان به صدا در بیایند یا ممکن است به کمک یک وسیله خارجی، جریان هوا تولید شود. برخی از سازهای بادی به کمک دمش و مکش هوا و برخی دیگر فقط با دمش هوا، عمل تولید صدا را انجام میدهند. سازهای بادی، قدیمیترین سازهای ساخته شده به دست بشر هستند. انسانهای نخستین، متوجه شدند که با دمیدن هوا به داخل برخی شاخوبرگ درختان و یا با سوراخ کردن آج و استخوان حیوانات و دمیدن داخل آنها میتوانند صداهایی تولید کنند. این سازها باتوجهبه مادهای به کار گرفته شده، به سه دسته چوبی، برنجی و شستیدار تقسیم میشود. 1.1. ساز بادی چوبی این مدل از سازها به دو صورت بی زبانه و تکزبانه هستند. منظور از زبانه، همان قمیش است که در برخی سازهای بادی، وظیفه تولید صدا را بر عهده دارند. در سازهای بی زبانه، تولید صدا بر اثر نوسانات هوا اتفاق میافتد؛ اما در سازهای بادی چوبی تکزبانه، بر اثر ارتعاش زبانه که معمولاً از جنس پلاستیک است صورت میگیرد. این سازها در اندازهها و مدلهای مختلفی ساخته میشوند؛ بهطوریکه کوچکترین آن را فلوت و بزرگترین آن را باسون میتوان نامید. در سازهای بادی چوبی بی زبانه، تیغه یا قمیشی وجود ندارد؛ بلکه لولهها و میلههای توخالی برای گردش هوا و تغییر نوسان هوا کار گذاشته شده است. فلوت با این روش یکی از سریعترین سازها است که در محدوده صوتی بم، صدایی نرم و در محدوده صدایی زیر، بسیار شفاف است. نی، قرهنی، فلوت و باسون، از دسته سازهای بادی چوبی هستند. 1.2. ساز بادی برنجی در سازهای بادیِ برنجی، تولید صدا از طریق لرزش لبها بر روی قسمت دهانی ساز صورت میگیرد؛ یعنی با این لرزش، ارتعاش لازمه به وجود میآید و همراه با دمش هوا به داخل ساز، صدای زیبا و دلنشینی تولید میگردد. بدنة این سازها ممکن است از جنس برنج، نقره و مس ساخته شده باشند. متریال استفاده شده در ساختِ ساز بادیِ برنجی، تأثیر مستقیمی بر روی جنس صدا دارد. این مدل سازها از نوع ارکسترسمفونی و در دسته شیپورها قرار دارند که البته به دلیل کاربردهای متفاوت آنها، وزن این سازها از سبک تا سنگین متفاوت است. ساز توبا، ترومبون و ترومپت، از دسته سازهای بادیِ برنجی هستند. 1.3. ساز بادی شستیدار سازهای بادی شستیدار به سازهایی گفته میشوند که اجرای نتها، با دمش هوا یا مکش و دمش هوا صورت میگیرد. معمولاً صفحهکلیدهای آن، شبیه به صفحهکلید پیانو، یا ارگ است، با این تفاوت که در آن از هوا نیز استفاده میشود، مانند ملودیکا که فقط با دمش هوا کار میکند. در ساز ملودیکا، یک لوله یا یک دهنی وجود دارد که از آن قسمت، دمش هوا صورت میگیرد. همچنین این ساز دارای یک صفحهکلید مانند پیانو است که با فشار دادن هر کلید، مسیر هوا به سمت نت مورد نظر بازمیگردد. در حالت عادی، مسیرها برای دمش هوا بسته است؛ لیکن با فشار دادن هر کلید، مسیر به سمت آن نتی که کلاویهاش را فشار دادهایم باز میشود. 2. سازهای زهی تولید صدا در سازهای زهی، بهوسیله ارتعاش و لرزش زه ایجاد میشود. زه به کار رفته در این سازها ممکن است فلزی یا پلاستیکی باشد. در بعضی مدلها، هم از سیم فلزی و هم سیم پلاستیکی استفاده میشود. سازهای زهی، باتوجهبه نحوة تولید صدا به سه مدل یا دسته زخمهای، ضربهای و آرشهای قابل دستهبندی است. 2.1. سازهای زخمهای در سازهای زهی زخمهای، تولید صدا بهصورت زخمه زدن یا کندن سیم انجام میشود. این دسته از سازها در سبکهای متنوعی مورد استفاده قرار میگیرند. بیشتر این سازها در خانواده بربطها هستند؛ مانند گیتار، سهتار، گیتار بیس، عود، بانجو و ماندولین. جالب است که در بعضی مواقع، در سازهای آرشهای از روش کندن سیم یا زخمه زدن به سیم ساز نیز صدا تولید میکنند. 2.2. سازهای آرشهای سازهای زهی آرشهای بهوسیله یک آرشه یا یک کمان به صدا در میآیند. این سازها را گاهی بهصورت زخمهای نیز اجرا میکنند. در یک قطعه ممکن است نوازنده هم با استفاده از آرشه و هم با استفاده از انگشتان خود بهصورت زخمهای و بهصورت کندن سیمها اجرا کند. اگر به دستههای این سازها دقت کنیم متوجه خواهیم شد که این دسته از سازها که در آنها، نواختن همراه با آرشه است پرده یا فرت ندارند. پرده یا فرتها بر روی دسته سازها قرار میگیرد و وظیفه آنها، تکیهگاه بودن برای تغییر طول سیم است. کمانچه، ویولن، ولولا، سل، رباب، غژک و…. از این دسته سازها هستند. 2.3. سازهای ضربهای نحوه کار این مدل سازها، با ضربه است. سازهای زهی ضربهای معمولاً دارای
