نگاهی به کتابهای نگاشته شده در فقه رقص و حرکات موزون؛ رقص و حرکات موزون؛ از موضوعشناسی تا رویکردهای نوین حکمی سید محمدحسین نبوی اشاره: رقص و حرکات موزون، اگرچه موضوعی جدید در دانش فقه به شمار نمیآید و تقریباً از ابتدای پیدایش دانش فقه، در زمره مسائل آن قرار میگرفته است؛ لکن بااینحال، کمتر نگاشته مستقلی پیرامون این مسئله به چشم میخورد. شاید دلیل این امر، روشن بودنِ حرمت یا مرجوحیتِ آن و عدم پیدایش ابعادِ جدیدِ هنری و ورزشی آن است. در سالهای اخیر اما چندین کتاب در این زمینه نگاشته شده است که در زیر، گزارشی کوتاهی از آن را میخوانید. الف: غنا و موسیقی و رقص در اسلام، پدیدآوران: مرتضی چیتسازیان، مژده کرمی، ناشر: چتر دانش، زبان: فارسی، سال چاپ: 1399 نوبت چاپ: 1 تیراژ: 1000 نسخه تعداد صفحات: 314 کتاب غنا، موسیقی و رقص در اسلام درباره مبانی فقهی غنا و موسیقی و رقص از دیدگاه اسلام مشتمل بر یک مقدمه و چهار فصل به همراه نتیجه شده است. موضوع غنا و موسیقی و رقص از مباحثی است که در جامعه مورد ابتلاست و مؤمنین سؤالات فراوانی پیرامون حلّیت و حرمت آن دارند؛ بنابراین، مناسب است با دقت در آیات و روایات و کلمات فقها و استفتائات، پاسخ دقیقی به این سؤالات داده شود. مهمترین مسئله هم موضوعشناسی آن است و باید موضوعات منقّح شود تا احکام بر آنها جاری شود. خصوصاً رقص که در فقه کمتر مورد بحثوبررسی قرار گرفته است باید جنبههای مختلف آن از لحاظ حلال و حرام باید بهصراحت تبیین شود. در کتاب غنا، موسیقی و رقص در اسلام تلاش شده با استدلال و درنظرگرفتن مقتضیات زمان و مکان به این موضوع پرداخته شود. در بخشی از این کتاب آمده است: «موسیقی یکی از هنرهای زیباست که از ابتدای خلقت در نهاد طبیعت مستور بوده است آهنگ مرغان خوشنوا، وزش باد، لغزش آب جویباران، ریزش آبشارها برخورد امواج با ساحل، موسیقی ابتدایی بشر و اولین آموزگار انسان در آموختن این هنر بوده است. انسان وقتی آواز پرندگان را شنید مفتون نازککاریهای شاهکارهای طبیعت شد، خواست تقلید کند ابتدا از صدای خود استفاده کرد؛ سپس از دمیدن هوا در چوب مُجَوّف و بعد ساختن سازهای زهی و الکتریکی و… استفاده کرد. موسیقی احساسات یک ملت را نشان میدهد، سرود ملی یک کشور، متناسب با فرهنگ اوست. هنرهای زیبا نماینده ذوق و احساسات و روحیات ملل است و ازآنجاییکه طبایع افراد تفاوت دارد؛ پس آنچه از ذوق تراوش میکند در افراد مختلف متفاوت است. موسیقی هم مانند شعر و نقاشی و دیگر هنرهای زیبا نمودار جلوههای زندگی است. موسیقی زبان احساس و ترجمان دل است. اگر مردم گرفتار آلام و مصائب زندگی شوند و درد و رنج بکشند و به قول مولوی در نی آنها آتش عشق میافتد و یا چنانچه حافظ گفته چنگ و عودشان تقریر میکند که باید نواخت. از مجموع مطالعات درباره این پدیده، میتوان به دو اصطلاح عمده دسترسی یافت: اصطلاح اول: مفهوم عمومی موسیقی شامل هر صدا و آهنگی است که در روان آدمی از نظر احساسات و تموّجات روانی تأثیر میگذارد. اصطلاح دوم: مفهوم خاص موسیقی که به انواع گوناگونی تقسیم میشود (مثل موسیقی کلیسا) البته در یک تقسیم دیگر موسیقی دو قسم است: موسیقی طبیعی، موسیقی هنری. موسیقی طبیعی از نغمه جویبارها، آوای پرندگان همچون آواز قمری، کبک و هزاردستان پدید میآید بهخاطر ملایمت، مسرتبخش است؛ اما موسیقی هنری و مصنوعی که ساخته دست انسان است دارای ارتعاش زیروبم و تحریکات گوناگونی است که گاهی میخنداند، زمانی میگریاند، زمانی نشاطآور است و زمانی او را به وادی خیالات و پندارها میبرد. موسیقی از واقعیات درون ذات و برون ذات کاریکاتور خوشایندی میسازد زیرا واقعیت را رنگآمیزی نموده، بهصورت کاریکاتور درمیآورد. درست است که تحریک را موسیقی انجام میدهد و موجودیت حقیقی ما را به یک گردنهٔ نوسانات بالا میبرد اما هنگامی که تمام شد یک سرازیری حقیقی در خود احساس میکنیم و مییابیم که موسیقی سایهای از ما برای ما ساخته و آن را بالا برده است. ضمناً به این نکته باید توجه داشت که موسیقی برای تأثیر محتاج به شعر است و زمانی خوشایند میشود که ترکیب اصوات بهگونهای باشد که سبب لذت سامعه انبساط روح گردد. در اهمیت موسیقی همین بس که در حکمت قدیم بهعنوان یکی از شعبههای ریاضی محسوب میشد و امروز هم علوم مختلفی از آن پدید آمده است مثل خط موسیقی، قواعد نتنویسی و علم صداشناسی، سازشناسی، ارکسترشناسی، فلسفه موسیقی، تاریخ موسیقی، ادبیات موسیقی و امثال آن.» ب: مجموعه استفتائات و احکام درباره رقص از دیدگاه مراجع عظام شیعه، مؤلف: حمید احمدی جلفایی، ناشران: آخرین وصی، آثار امین، نسیم ظهور، بوستان دانش، زبان: فارسی، سال چاپ: 1390 نوبت چاپ: 4 تیراژ: 2500 نسخه، تعداد صفحات: 72 قطع و نوع جلد: رقعی (شومیز) در این اثر، نخست کلیاتی فقهی در مورد رقص و معنای لغوی و فقهی آن آرایه شده، آنگاه انواع و اقسام رقص و حکم آنها از منظر مراجع تقلید شیعه و فتاوای آنان در این زمینه نقل گردیده است. در همین راستا حکم شرعی رقص انسان به دور از چشم دیگران، رقص زن برای شوهر خودش، رقص مرد برای همسرش، رقصیدن زنان در میان زنان، مردان در میان مردان، زن و مرد در میان محارم خویش، زن در معرض دید مردان نامحرم، مرد در معرض دید زنان نامحرم، حکم پایکوبی رایج در برخی از مناطق اسلامی، رقصاندن بچهها، به جهت درمان و ورزش و بدنسازی (ایروبیک)، حکم آموزش دادن آن و برخی دیگر از سؤالات متفرقه در این زمینه از منظر مراجع تقلید معاصر را بررسی نموده است. ج: پژوهشی نو در احکام رقص، کف زدن، سوت و بشکن، مؤلف: محمدرضا نکونام، ناشر: صبح فردا، زبان: فارسی، سال چاپ: 1393، تعداد صفحات: 275 صفحه مصنف این کتاب معتقد است به پشتوانه آگاهی کامل از دانش رقص و با اجتهاد فقهی و تخصص جامعهشناسانه، روانشناختی و فلسفیای که دارد، بسیاری از مشاجرات و مناقشاتی که در این راستا مطرح است را با رویکردی منصفانه تبیین میسازد. مصنف این کتاب، افزون بر این، کتاب دیگری با نام «فقه صفا و نشاط» دارد که فلسفه هنر، سرگرمیها و مسائل نشاطانگیز را در شکلهای متنوعی که دارد، برمیرسد. این کتاب در سه فصل حجیم تنظیمشده است. در فصل اول،
