وب سایت های ایرانی

مبانی فقهی حکم رقص سیدمهدی موسوی کاشمری لید: ممکن است یک فقیه نتواند برای اثبات حرمت رقص، دلیل قابل‌اعتمادی پیدا کند تا فتوا به حرمت دهد، چون نسبت‌دادن یک حکم ـ هر چه باشد ـ به خداوند کار بزرگی است و مجتهد باید در این راه نهایت کوشش را به عمل آورد تا حکم او در نظر شارع افترای بر خداوند محسوب نگردد، ولی نباید این نکته را از نظر دور داشت که برخی از اعمال با اینکه ممکن است حرام نباشند ولی به‌شدت، خلاف احتیاط‏ اند و از اخلاق مؤمن به‏دورند. اشاره: رقص چیست؟ چرا حرام است و ادله حرمت آن کدام است؟ سید مهدی موسوی کاشمری، در یادداشتی که شماره 145 مجله پیام زن (فروردین 1383) منتشر کرده است تلاش داشته تا به این پرسش‌ها، به صورت اجمالی و البته استدلالی پاسخ دهد. مفهوم رقص در تعریف رقص گفته شده است: «رقص… تَنَقَّلَ و حَرَّكَ جِسْمَه علی ایقاعٍ موسیقیّ او علی الغناء؛ رقص، به حرکت در آوردن اندام، مطابق با آوای موسیقی و یا خوانندگی و آوازه‏ خوانی است.» البته روشن است که همراهی موسیقی و یا غنا در مفهوم رقص دخالتی ندارد بلکه تنها موزون بودن حرکات اندام در قالب صداها و آهنگ‏های مطرب مورد نظر است؛ خواه نوازندگی همراه آن باشد و یا نباشد. اقسام رقص در خصوص رقص، صورت‏های مختلفی وجود دارد که ممکن است هر یک دارای حکمی غیر از دیگری باشد: 1- رقص انسان برای خود؛ 2- رقص مرد در جمع مردان؛ 3- رقص زن در جمع زنان؛ 4- رقص زن نزد مرد یا مردان نامحرم؛ 5- رقص مرد نزد زن یا زنان نامحرم؛ 6- رقص زن نزد مرد یا مردان محرم غیر شوهر؛ 7- رقص مرد نزد زن یا زنان محرم غیر همسر؛ 8- رقص زن نزد شوهر؛ 9- رقص مرد نزد همسر خود. شیوه استنباط احکام فقهای بزرگوار برای یافتن حکم عملی که پیشینه آن معلوم نیست، در جستجوی قواعد و عناوین عامّی‏اند که ممکن است آن را بر آن عمل معیّن منطبق کنند و آن را مصداقی از آن عنوان و یا عناوین به‌حساب آورند ـ عناوینی که در جای خود با استفاده از آیات و روایات و مدارک معتبر شرعی اثبات و مستدل شده‏اند ـ آنگاه به سراغ ادلّه‏ای از آیات، روایات، اجماع و یا حکم عقل می‏روند که به طور خاصّ متعرّض حکم آن عمل گشته است. اگر در این بررسی، حکم مسئله از طریق دلیل خاصّ قابل اثبات نبود و عنوان عام مورد قبولی هم بر آن بار نشد، حکم به برائت و اباحه می‏دهند؛ و لذا ما نخست به مبانی عام این موضوع می‏پردازیم و آنگاه به دلیل خاص آن اشاره خواهیم داشت. مبانی عام حکم رقص عناوین عامّی که در صورت ثبوت، ممکن است بر عمل رقص منطبق شوند از این قرارند: 1- لهو؛ 2- باطل؛ 3- لغو؛ 4- لعب؛ 5- پرده‏دری و زمینه‏سازی برای وقوع در حرام. 1- لهو: راغب اصفهانی در معنای لهو می‏گوید: «اللهو ما یشغل الانسان عمّا یعنیه و یهمّه؛ لهو آن چیزی است که انسان را از آنچه مقصود و مهمّ اوست باز دارد.» فیروزآبادی، آن را به لعب و بازی معنا کرده و جوهری هم به همین طریق رفته است. به نظر می‏رسد مفهوم اصلی لهو همان گفته راغب باشد و بازی، مصداقی از آن به‌حساب آید؛ بنابراین لهو، هر کاری است که اشتغال بدان، او را از توجه به خداوند متعال و یاد او باز دارد. این بازدارندگی در برخی مصادیق آن موجب دوری از ساحت الهی است مانند غنا و آهنگ‏های مطرب و مبتذل و در برخی موجب سرور و نشاط زیادی است و در دیگری تنها مایه مشغولیت ساده انسان است بی‏آنکه در مراتب ایمان او خلل و صدمه‏ای وارد آورد. در اینکه لهو در مصادیق نوع سوم خود محکوم به حرمت نیست به فرموده مرحوم شیخ انصاری (ره)، ظاهراً خلافی بین فقها نیست. ولی لهو در مصادیق نوع اول و دوم آن باتوجه‌به مراتب فسادی که بر آن بار است، در اینکه به طور مطلق محکوم به حرمت است و یا تنها برخی مصداق‏های آن این چنین‏ اند بین آنان اختلاف است. برخی از بزرگان فقها همچون مرحوم شیخ انصاری نظریه نخست را پذیرفته‏ اند و بر آن استدلال‏های متعدد آورده‏ اند و از ظاهر کلام شیخ انصاری به دست می‏آید که ایشان رقص را به‌عنوان مصداقی از لهو و حرام می‏دانند؛ در حالی که برخی دیگر از آنان همچون امام خمینی (ره) آن ادلّه را سندا یا دلالةً یا به هر دو جهت كافی ندانسته و به حرمت هر لهوی حكم نكرده‏ اند. ولی اینكه چه مصداقی از آن، این‌گونه است باید از زبان معصوم بیان شود. بر اساس روایتی از امام صادق (ع)، هر لهوی كه همچون غنا انسان را از یاد خداوند باز داشته و دور كند محكوم به حرمت است. این موضوع گرچه خود، بحثی است دامنه‏ دار، ولی در این مقال به همین اشاره بسنده می‏شود. 2- لغو و لعب: فیروزآبادی در معنای «لغو» می‏نویسد: «اللّغو…: السّقط و ما لا یعتدّ به من کلام و غیره؛ لغو هر سخن و غیر سخنی که ساقط شده و غیرقابل‌اعتنا باشد.» و همو در معنای «لعب» می‏گوید: «لعب…: ضدّ جدّ؛ لعب ضدّ جدّیت است.» راغب اصفهانی در معنای لعب می‏نویسد: «لَعِبَ فلان: اذا کان فعله غیر قاصد به مقصدا صحیحا؛ وقتی کار به صورتی باشد که فاعل آن هدف و غرض صحیحی از آن نداشته باشد به آن لعب می‏گویند.» اگر لغو و لعب به همین معنایی باشد که ذکر شد، همچنان که شیخ انصاری فرموده است؛ دلیل روشنی که سنداً و دلالةً قابل اعتماد باشد بر حرمت آن در دست نیست، مگر اینكه كسی ادعا كند این دو به‌عنوان «لهو» باز می‏گردند و مرادف با آنند، در این صورت حكم همان ـ حرمت ـ بر آن بار می‏شود. ولی دو اشكال بر سر راه آن وجود دارد: نخست، اثبات اصل این مدّعی و دیگری، اثبات حرمت لهو، كه گفتیم محل اشكال و كلام است. 3- باطل: فیروزآبادی در معنای باطل می‏گوید: «بطل…: ذهب ضیاعا و خسرا…؛ باطل، هر امر ضایع‏ شده و زیان‏بار را گویند.» و لغت‏نامه‏های فارسی آن را به: ناچیز، بیهوده، یاوه، بی‏اثر، ضد حقّ و… معنا کرده‏ اند. برای استفاده حرمت هر کار باطلی به وجوهی استدلال شده